yer yuvarlağının evrendeki yeri

Dünya’mız ve diğer gök cisimlerinin içinde bulunduğu sınırsız boşluğa uzay denir. Bu boşlukta, sayısız gök adası, yıldız, gezegen, uydu ve meteor bulunur. Uzay boşluğu ile bu boşlukta yer alan gök cisimlerinin hepsine birden evren (ka­inat) adı verilir. Elinizde tuttuğunuz şu kitaptan, en uzak yıldızlara kadar her şey ev­renin bir parçasıdır.

Gök cisimlerinin arasındaki uzaklıkları belirtmek için ışık hızı, ışık yılı gibi ölçüler kullanılır. Işığın 1 saniyede aldığı yola ışık hızı (300 000 km), bir yılda kat ettiği mesafeye ise ışık yılı denir.

Örneğin; Dünya’ya Ay’ın ışığı 1 sa­niyede, Güneş’in ışığı ise 8 dakikada ulaşır. Buna göre, Ay’ın Dünya’ya uzaklığı 1 ışık saniyesi, Güneş’in uzaklığı ise 8 ışık dakikasıdır.

Dünya’ya oldukça yakın bir yıldız sayılan Kutup Yıldızı’nın uzaklığı ortalama 40 ışık yılıdır. Dünya’ya mil­yarlarca ışık yılı uzaklıkta bulunan gök cisimleri de vardır. İşte bütün bu sayılar, bize evrenin ne kadar geniş ve sonsuz bir alan olduğunu göstermektedir.

Evrende, sayısız gök cisminin oluşturduğu kümelere galaksi (gök ada) adı verilir. Çevresine ısı ve ışık yayan gök cisimlerine ise yıldız denir. Güneş bir yıl­dızdır.

Bir galakside yer alan yıldızlardan bazıları gruplar halinde yıldız sistemle­rini meydana getirmişlerdir. Dünya, Samanyolu Galaksisi içindeki Güneş Siste- mi’nde yer alır.

Güneş, gezegenler, bu gezegenlerin uyduları, kuyruklu yıldızlar ve meteor (gök taşı)lardan oluşan sisteme Güneş Sistemi denir. Güneş Siste­mi, Samanyolu Galaksisi çevresindeki bir dolanımını 225 milyon yılda tamamlar.

Güneş Sistemi’ndeki gezegenler, Güneş’in çekim alanında kalan ve onun çevresindeki yörüngeleri üzerinde hareket eden gök cisimleridir. Gezegenler, Güneş’e olan yakınlık sırasına göre şöyle sıralanır.

Merkür 4. Mars 7. Uranüs

Venüs 5. Jüpiter 8. Neptün

Dünya 6. Satürn 9. Plüton

Hem kendi çevrelerinde hem de Güneş çevresinde dönen gezegenlerin dönüş süreleri birbirlerinden farklıdır, örneğin; kendi çevresindeki bir turunu Jüpiter 9 saat 50 dakikada tamamlarken, Dünya’nın kendi çevresindeki dola­nımı 24 saattir. Güneş çevresindeki bir turunu, Merkür 88 günde, Satürn 29 yıl

167 günde, Plüton ise 248 yılda tamamlar. Güneş’ten uzaklaşıldıkça geze­genlerin yüzey sıcaklıkları azalır. Venüs’ün yüzey sıcaklığı 457*C iken, Ura­nüs’te sıcaklık – 218’C’tır.

Güneş Sisteminde yer alan gezegenler.
Birer yörünge boyunca gezegenlerin çevresinde dolanan daha küçük gök ci­simlerine uydu adı verilir. Uyduların da yörüngeleri elips biçimindedir. Satürn ve Jüpiter en fazla uyduya sahip olan gezegenlerdir.

Merkür ve Venüs’ün uydusu yoktur. Dünya’nın tek uydusu Ay’dır. Ay’ın Dünya’ya ortalama uzaklığı 384.000 km’dir. Ay’ın kendi ekseni etrafındaki dönme süresi, Dünya’nın etrafındaki dönme süresine eşittir.

Bu süre yaklaşık 29,5 gündür. Ay’ın kendi ekseni etrafındaki dö­nüş süresi ile Dünya çevresindeki dönüş süresinin eşit oluşu, Dünya’dan Ay’ın sa­dece bir yüzünün görünmesine neden olur.

Ay’da atmosfer ve su buharı bulunma­dığı için meteorolojik olaylar görülmez. Yüzey ısısı, gündüz 130°C, gece -173°C dolayındadır. Ay, iç ısısını kaybetmiştir. Bu yüzden volkanik olaylar oluşmaz.

Dünya, kendi ekseni çevresindeki bir dolanımını 24 saatte tamamlar. Buna bir Güneş günü denir. Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki dönüşü sırasında bir me-

ridyenin yeniden Ay’ın doğrultusuna gelebilmesi için geçen süre 24 saat 50 daki­kadır. Buna bir Ay günü adı verilir. Bu yüzden, bir Güneş yılı 365 gün 6 saat iken, bir Ay yılı 354 gündür. Güneş yılı ile Ay yılı arasında 11 günlük bir fark vardır.

Güneş, Samanyolu Galaksisi içindeki milyarlarca yıldızdan biridir. Uzaya sürekli ısı ve ışık yayar. Dünya’dan yaklaşık 150 milyon km uzaklıktadır. Kütle­si, Dünya’nın kütlesinin 333.000 katıdır. Güneş, daha çok hidrojen ve helyum gibi kızgın gazlardan oluşmuştur.

Güneş’in merkezinde hidrojen atomları sürekli olarak helyum atomuna dönüşür. Bilim adamları tarafından yapılan hesaplama­lara göre, Güneş’in 50 milyar yıl daha ısı ve ışık kaynağı olmaya devam edece­ği tahmin edilmektedir.

Bu büyük enerji kaynağının yüzeyinde sıcaklık, yaklaşık 6000°C’dir. İç kısımlarında ise 15.000°C – 20.000°C arasında değişmektedir.

Yer’in Şekli ve Boyutları

Yer’in şekli: İlk Çağdan bu yana Dünya’nın şekli ile ilgili çeşitli görüşler or­taya atılmıştır. Pythagoras (Pisagor), Aristo ve Eratosthenes (Eratosten), Dün- ya’nın yuvarlak olduğunu savunmuşlardır.

Orta Çağda özellikle Türk ve İslam coğrafyacıları Dünya’nın gerçek şeklinin belirlenmesi konusunda önemli katkılarda bulunmuşlardır.

18. yüzyılda yapılan ölçümler sonucunda, Dünya’nın şeklinin küre biçimin­de olmadığı anlaşılmıştır. Buna göre Dünya’mız kutuplarda basık, ekvatorda şişkin bir biçime sahiptir. Dünya’nın kendine özgü bu biçimine geoit denir.

Yorum Yap!