Coğrafyanın konusu ve bölümleri nelerdir?

Coğrafya, geo (Yer) ile graphein (tasvir etmek) sözcüklerinin birleşmesinden oluşmuştur. Sözcük anlamıyla coğrafya, “Yer’in tasvir edilmesi anlamına gelir.

Coğrafyanın konusu yeryüzüdür. İnsanlar ve diğer canlılar, yeryüzü dediği­miz doğal çevrede yaşarlar. Çevreyi oluşturan taş küre (litosfer), su küre (hid­rosfer), hava küre (atmosfer) ve canlılar küresi (biyosfer) coğrafyanın araştır­ma ve inceleme konularıdır.

Bunlar, birbirinden bağımsız olmayan, iç içe geç­miş ortamlardır. Bu doğal ortam içerisinde yaşayan insanlar, yaşadıkları çevre­den etkilenirler. Ancak uygarlık seviyesi yükseldikçe, doğal ortamı etkilemeye, daha uygun hayat şartları elde edebilmek için çevrelerini değiştirmeye çalışırlar.

Coğrafya; insanın içinde yaşadığı çevre ile ilişkilerini konu edinen bir bilim­dir. Bu bilim, doğal çevrenin insan, insanın da doğal çevre üzerindeki etkilerini sistemli bir şekilde inceler ve sonuçları ortaya koyar.

Coğrafya, yeryüzünü meydana getiren doğal ortamların oluşumunu, özelliklerini, dağılışlarını; bunlarla insan toplulukları arasındaki etkileşimi ve bunun sonuçlarını araştıran bilimdir.

Her bilim, çalışmalarını kendine özgü metot ve ilkelere göre yapar. Coğraf­ya biliminin de üç ana ilkesi vardır:

Nedensellik ilkesi: Coğrafî olayların oluşum nedenlerini araştırır.

Dağılış ilkesi: Coğrafî olayların yeryüzündeki dağılışlarını inceler. Yeryü­zü şekillerinin, suların, insan, hayvan ve bitki topluluklarının, doğal kaynakların yeryüzündeki dağılışı gibi.

Karşılıklı ilgi İlkesi: Coğrafî olayların birbirleri ile karşılıklı ilişkilerini araş­tırır. Rüzgârın basınçla, buharlaşmanın sıcaklıkla, yağışın nemle ilişkisi gibi.

Coğrafya, konularını açıklarken çeşitli bilimlerden faydalanır. Bu bilimlerin başlıcaları şunlardır:

Astronomi :         Uzay bilimi

Jeoloji:                   Yer bilimi

Jeofizik :              Dünyanın iç yapısını inceleyen bilim

Hidroloji :           Sular bilimi

Meteoroloji :     Atmosfer olaylarını inceleyen bilim

Kartografya :    Harita Bİlimi

Zooloji              Hayvan bilimi

Botanik :            Bitki Bilimi

Antropoloji :    İnsan bilimi

Etnoloji :           İnsan ırklarını inceleyen bilim

Sosyoloji:         Toplum Bİlimi

Demografi :     Nüfus Bilimi

Ayrıca tarih, jeopolitik, iktisat ve istatistik de coğrafyanın yararlandığı di­ğer bilimlerdir.

COĞRAFYANIN BÖLÜMLERİ

GENEL COĞRAFYA

Fizikî, beşerî ve ekonomik olayların her birini yeryüzünün bütününde ayrı ayrı ele alır. Bu olayların oluş nedenlerini ve dağılışlarını inceler. Gözlem ve karşılaştırma yoluyla olayları vekonuları sınıflandırıp kurallara bağlar.

Genel coğrafya üçe ayrılır:

1-) FİZİKİ COĞRAFYA

Yüzey şekilleri (dağlar, ovalar, plâtolar, vadiler vs.), okyanuslar, denizler, göller, akarsular, yer altı suları, iklim, bitki örtüsü ve hayvanları inceler.

Fiziki coğrafya şu alt dallara ayrılır:

Jeomorfoloji (Yüzey şekilleri bilimi) : Yeryüzü şekillerinin oluşumlarını araştırır ve bunları sınıflandırır.

Klimatoloji (İklim bilgisi): Yeryüzündeki iklim tiplerini ve dağılışlarını inceler.

Biyocoğrafya (Canlılar coğrafyası) : Yeryüzündeki hayvan ve bitki toplu­luklarının coğrafî dağılışı ve bu dağılışı etkileyen fizikî şartları inceler.

Hidrografya (Sular coğrafyası): Denizler, göller, akarsular ile yer altı su­larının özelliklerini inceler, dağılışlarını açıklar.

Coğrafya biliminin bu ana bölümleri dışında, matematik coğrafya ve siyasî coğrafya alanları da vardır. Dünyanın şekli, boyutları, hareketleri, harita bilimi (kartografya) ve coğrafî koordinatlar matematik coğrafyanın başlıca konularını oluşturur.

2-) BEŞERİ COĞRAFYA

Yeryüzündeki insan topluluklarının, doğal ortamla olan karşılıklı ilişkilerini ele alır. İnsanların sayısını, yaş, cinsiyet, medenî durum gibi özelliklerini, yaşam biçimlerini, dağılışlarını ve yerleşme biçimlerini inceler.

3-) EKONOMİK COĞRAFYA

Tarım, sanayi, ulaşım, turizm, ticaret gibi insanların ekonomik faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin yeryüzündeki dağılışını inceler.

4-)YEREL COĞRAFYA

Yeryüzündeki kıt’a, ülke veya bölge gibi sınırlı bir alanın fizikî, beşerî ve ekonomik özelliklerini inceler. Bu nedenle yerel coğrafya; bölgesel coğrafya ola­rak da adlandırılır.

Yorum Yap!