coğrafya dersi mevsimlerin oluşumu ile ilgili bilgiler

Dünya’nın Güneş etrafında ve elips şeklindeki yörüngesi üzerinde yaptığı dolanıma yıllık hareket denir.

Dünya, Güneş etrafındaki bu dolanımını 365 gün 6 saatte tamamlar. Dünya’nın yörüngesinden geçen düzleme yörünge düzlemi (ekliptik düzlem) adı verilir. Dünya’nın yörüngesi üzerindeki dönüş yönü, saat ibresinin tersi yönündedir.

Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı yıl boyunca aynı değildir. Yörüngenin şekli­ne bağlı olarak Dünya, Güneş’e 3 Ocakta yaklaşır, 4 Temmuzda uzaklaşır.

Dünya’nın Güneş’e yakın olduğu döneme (147 milyon km) günberi (perihel), Gü­neş’e uzak olduğu döneme (152 milyon km) ise günöte (afel) denir. Güneş’e olan uzaklığının yıl boyunca değişmesi, Dünya’ya gelen ısı ve ışık miktarını etkilemez.

Mevsimlerin meydana gelişi ile gece ve gündüz süreleri arasındaki değişik­liğin oluşmasında asıl etken, Dünya’nın eksen eğikliğidir. Dünya’nın ekseni ile yörünge düzlemi arasında 66″ 33’lık bir açı vardır. Yörünge düzlemi ile ekvator düzlemi arasında ise 23° 27’lık bir açı bulunur.

Eğer ekvator düzlemi ile yörünge düzlemi arasında bu açı olmasaydı ve bu iki düzlem birbiriyle çakışsaydı, güneş ışınları her zaman ekvatora dik olarak gelecek, diğer yerlere de yıl boyunca aynı açı ile düşecekti.

Bunun sonucunda iklim şartlarında önemli bir değişiklik olmayacak, mevsimler oluşmayacaktı. Ayrıca, aydınlanma çemberi sürekli kutup noktalarından geçeceği için, Dünya’nın her yerinde gece ve gün­düz süreleri eşit olacaktı.

Güneş ışınları, dönencelere yılda bir kez (21 Haziranda Yengeç dönence­sine, 21 Aralıkta Oğlak dönencesine), dönenceler arasındaki alanlara ise yılda iki kez dik açı ile gelir. Güneş ışınları, dönencelerle kutup noktaları arasındaki yerlere hiçbir zaman dik olarak gelmez. Bu nedenle Yengeç ve Oğlak dönence­leri, güneş ışınlarını dik olarak alan son enlemlerdir.


21 Haziran durumu

21 Haziranda güneş ışınları, ekvatorun 23° 27′ kuzeyinden geçen Yeng dönencesine dik olarak (90°lik açı ile) gelir.

Ekvatordan Kuzey Kutup Noktası’na doğru gidildikçe gündüzler uzar, ge çeler kısalır. Güney Yarım Kürede bunun tam tersi gerçekleşir.

Gündüz süresi, Kuzey Kutup Dairesi’nde (66° 33′ kuzey enlemi) bir günü, Kuzey Kutup Noktası’nda 186 gündür.

Kuzey Kutup Dairesi tamamen aydınlık, Güney Kutup Dairesi tamamen karanlıktır.

21 Haziran, Kuzey Yarım Kürede yaz gün dönümü (solstisi), Güney Ya­rım Küre’de kış gün dönümü (solstisi) dür. Bu tarihte Kuzey Yarım Kürede en uzun gündüz, en kısa gece, Güney Yarım Kürede İse en uzun gece, en kısa gündüz yaşanır.

Yengeç dönencesi üzerinde, bir çubuğun gölge boyu öğle vaktinde en kı­sadır.

Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.

21 Haziranda güneş ışınları, Kuzey Yarım Küreyi daha çok ısıttığı için burada yaz mevsimi başlar. Güney Yarım Kürede ise kış mevsimi başlamakta­dır.

Kuzey Yarım Kürede 21 Hazirandan sonra gündüzler kısalmaya, geceler uzamaya başlar. Güney Yarım Kürede ise tam tersi gerçekleşir.

21 Hazirandan 23 Eylüle kadar geçen sürede güneş ışınları, Yengeç dö­nencesi ile ekvator arasındaki noktalara dik açıyla; 23 Eylülde ise ekvatora dik açıyla gelir.

23 Eylül ve 21 Mart durumları

23 Eylül ve 21 Mart tarihlerinde, güneş ışınları ekvatora dik olarak gelir.
Dünya’nın her yerinde gece gündüz süreleri birbirine eşittir. Bu duruma ekinoks denir.

23 Eylül Kuzey Yarım Kürede sonbaharın, Güney Yarım Kürede ilkbaha­rın başlangıcıdır. 21 Mart ise Kuzey Yarım Kürede ilkbaharın, Güney Yarım Küre’de sonbaharın başlangıcıdır.

Güneş, aynı boylam üzerindeki noktalarda aynı anda doğar ve aynı anda batar.

Aydınlanma çemberi kutup noktalarına teğet geçer.

Ekvator üzerinde, bir çubuğun gölge boyu öğle vaktinde en kısadır.

45* kuzey ve 45° güney paralellerinde yere dikilen cismin öğle vaktinde ölçülen gölge boyu, cismin boyuna eşittir.
Güneş tam doğudan doğar ve tam batıdan batar.

23 Eylül, Kuzey Yarım Küre’de sonbahar, Güney Yarım Küre’de ilkbahar mevsimlerinin başlangıcıdır.

23 Eylülden itibaren Kuzey Kutup Noktası’nda gece, Güney Kutup Nokta­sında ise gündüz başlar.

23 Eylülden sonra güneş ışınlarının dik geldiği noktalar, ekvator ile Oğlak dönencesi arasına doğru kayar. 21 Aralıkta güneş ışınları Oğlak dönencesine dik açıyla gelir.

21 Aralık durumu

21 Aralık tarihinde, güneş ışınları ekvatorun 23° 27′ güneyinden geçen Oğlak dönencesine dik olarak gelir.

Ekvatordan Güney Kutup Noktası’na doğru gidildikçe gündüz süresi uzar, gece süresi kısalır. Kuzey Yarım Küre’de bunun tam tersi gerçekleşir.

Gündüz süresi, Güney Kutup Dairesi’nde (66° 33′ güney paraleli) 24 saati, Güney Kutup Noktası’nda 179 günü bulur.

Güney Kutup Dairesi tamamen aydınlık, Kuzey Kutup Dairesi tamamen karanlıktır.

21 Aralık, Kuzey Yarım Küre’de kış gün dönümü (solstisi), Güney Yarım Küre’de yaz gün dönümü (solstisi) dür. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre’de en uzun gece, en kısa gündüz, Güney Yarım Küre’de en uzun gündüz, en kısa ge­ce yaşanır.
Oğlak dönencesi üzerinde, bir çubuğun gölge boyu öğle vaktinde en kısa­dır.

Aydınlanma çemberi kutup dairelerine teğet geçer.

21 Aralıkta güneş ışınları, Güney Yarım Küre’yi daha fazla ısıttığı için bu­rada yaz mevsimi başlar. Kuzey Yarım Küre’de ise kış mevsimi başlamaktadır.
Güney Yarım Küre’de 21 Aralıktan sonra gündüz süresi kısalmaya, gece süresi ise uzamaya başlar. Kuzey Yarım Küre’de ise tam tersi gerçekleşir.

21 Aralık tarihinden itibaren güneş ışınlarının dik geldiği yerler, Oğlak dö­nencesinden kuzeye doğru kaymaya başlar.

Kuzey Yarım Küre

Mevsimlerin Başlangıç ve Bitiş Tarihleri

Güney Yarım Küre

Yaz

21 Haziran – 23 Eylül

Kış

Sonbahar

23 Eylül – 21 Aralık

İlkbahar

Kış

21 Aralık – 21 Mart

Yaz

İlkbahar

21 Mart-21 Haziran

Sonbahar

Yorum Yap!